82 سال از حیات موسی می گذرد!
مراجع عظام وآیات اعلام
سَیِّد روح الله الموسوی الخمینی (ره): آقای صدر در ایران متولد شده است و ایرانی است و با من سوابق زیادی دارد و ما علاقه داریم ،به اینکه ایشان یک ایرانی است و هم در لبنان رئیس مجلس شیعی بوده است، علاقه داشتیم به اینکه این معما را حل بکنیم. آقای صدر یک مردی است که من می توانم بگویم او را بزرگ کرده ام. او به منزله یک اولاد عزیز است برای من و امیدوارم که ان شاء الله با سلامت برگردند،وبسیار مورد تأسف است که ایشان را ما الان نمی بینیم در بین خودمان...
سَیِّد علی حسینی خامنه ای: وحدت و هویت بخشی به شیعه لبنان و ایجاد هم زیستی و احترام متقابل پیروان ادیان و طوایف سیاسی در آن کشور از سویی و صراحت در معرفی اسرائیل غاصب به عنوان ((شرِّ مطلق)) و اعلام حرمت همکاری با آن از سوی دیگر و بالاخره ابراز ارادت و صمیمیت نسبت به رهبر کبیر انقلاب ،چه در عرصه فرهنگی و نوشتاری و چه با همکاری با عناصر مبارز ایرانی در مدتی طولانی ،از آن عالم بزرگوار ،فرزانه واندیشمند پیشرو،علامه،(سید موسی صدر) ،که فرزند حوزه علمیه قم و بازمانده یکی از خاندان های بزرگ علمی در جهان تشیع است،شخصیتی همه جانبه پدید آورده بود و چنین بود که امام راحل بزرگوار ما دلبستگی و تکریم خود به این شخصیت معزَّز را از اوائل پیروزی انقلاب با بیانات گوناگون ابراز داشتند.
سَیِّد موسی شبیری زنجانی: روی موازینی که امروز در باب اجتهاد مطرح میشود ،ایشان حتی آن وقتها (دوران تحصیل در حوزه قم و پیش از رفتن به نجف اشرف)،خیلی مافوق این حرفها بود و دراینکه قوه استنباط داشت، شکی نیست.
سَیِّد عبدالکریم موسوی اردبیلی: ایشان جزو نوادری بود که گاهی خداوند مشیتش علاقه می گیرد تا این افراد استثنایی و نادر را خلق کند.
یوسف صانعی: امام موسی صدر خیلی بزرگوار بودند،خیلی بزرگوار! بعد از امام امت کسی را در بزرگواری مثل ایشان ندیدم .به هیچ وجه اسیر این دنیای کثیف مادیات نبودند
مجدالدین محلاتی شیرازی(ره)(1): آقاموسی جامع ترین ملایی بود که اگر مانده بود یقینا در انقلاب ما خیلی تحول ایجاد می کرد. آقاموسی حقیقتا یک دنیایی بود; با روحانیون دیگر خیلی فاصله داشت; فقدان ایشان یک ضایعه جبران ناپذیر برای عالم تشیع بود.
سَیِّد مرتضی مستجابی: روزی همراه آقای صدر با مرحوم مفید(ره)،فیلسوف متفکرو از بزرگان علما اصفهان ،دیدار کردیم.بحثی طولانی در عرفان و غیره میان آن دو در گرفت. چند روز بعد مرحوم مفید با شیفتگی کم نظیری از حضور ذهن و کنکاش ایشان یاد و تصریح کردند: این آقای صدر یک نابغه است.
عبدالامیر قبلان(۲): امام صدر اعتقاد داشت که طرح صحیح دعوت اسلامی در جهان امروز،مستلزم آن است که روحانیت مستقیما با توده های مردم رابطه برقرار کند و برای سازماندهی زندگی دنیوی آنها چاره اندیشی نماید. ایشان معتقد بود که اگر بخواهد افکار اصلاحی خود را پیاده کند، نباید در نجف یا قم باقی بماند.
سَیِّد جعفر شهیدی(ره) : آقای صدر بی تردید و به حق یک روحانی کم نظیر بود .به نظر من جامعه ما به انسانهایی مانند آقای صدر خیلی نیازمند است.
-----------------------------------------------------
حجج الاسلام
سَیِّد محمد خاتمی :امام موسی صدر از نظر علمی دارای تحصیلات عالی بود و به مرحله والای اجتهاد فقهی و دینی دست یافته بود. ایشان به تحصیلات فقهی، کلامی ، فلسفی و تفسیری اکتفا نکرد و سایر شاخه های علوم اسلامی و بشری را مطالعه کرد. علاوه بر تحصیلات دانشگاهی در عرصه های مختلف و در مسائل روز دارای مطالعات گسترده و عمیق بود. مصداق بارز و گویای حضرت امام جعفر صادق(سلام الله علیه)یعنی زبانِ آگاه به زمانه ی خویش بود ، که اگر عالمان دینی از این فضیلت تهی باشند ، علم و جایگاه اجتماعی سدّی در برابر پیشرفت خواهد بود.
محمد رضا نعمانی(۳): شهید سید محمد باقر صدر(ره) به درستی درک کرده بود، که هیچ فردی نمی تواند جای آقای موسی صدر را پر کند. ایشان اعتقاد داشت که آقای صدر بهترین فرد است که می تواند جامعه اسلامی را اداره کند و روابط مرجعیت شیعه،حوزه علمیه و عالم تشیع را با جهان خارج تنظیم کند.
علی حجتی کرمانی(ره): امام موسی صدر نه تنها مبانی فکری مترقی، تفکرات اصلاحی و دردمندی داشت، بلکه فضایل مهم اخلاقی ،معنویت و اخلاص هم داشت. ایشان بر حفظ و تکامل این امتیازات روحی مراقبت می کرد و نمی گذاشت،فعالیت های اجتماعی ،سیاسی و اقتصادی، حجابی شوند که او را از حالات خود غافل سازند.
سَیِّد محمد حسن ابوترابی فرد: همه زندگی امام موسی صدر دعوت الی الله است.آن هم با بصیرتی هرچه تمام تر و هر چه عمیق تر. اگر دعوت او موثر و کارساز است، بر این بصیرت بنیان نهاده شده است. نخستین بصیرت آقای صدر بصیرت به انسان است. او مخاطبان خود را خوب می شناسد. او مثل همه انبیا با همه وجود به آنان عشق می ورزد. این نوع بصیرت به آدمی شرح صدر می دهد. صاحب این بصیرت از هر سخنی برآشفته نمی شود،به انسانی پشت نمی کند و از او دست نمی کشد. همه آرزویش در هدایت یک انسان خلاصه شده است. زیرا با همه وجود اعتقاد دارد: و من أحیاها فکأنّما احیا الناس جمیعاً
سَیِّد محمد غروی(۴): امام صدر گفتند:(( به آقایان علما و مراجع بزرگوار نجف بگو که فقه و اصول تنها، جامعه را اصلاح نمی کند; به آنها بگو که جوانان در یک جهت حرکت می کنند و حوزه در جهتی دیگر; مسلمانان در یک دنیا هستند و شما در دنیایی دیگر; مسلمانان در این دنیا به شما احتیاج دارند،نه در دنیای نجف))!
---------------------------------------------------------------
سَیِّد مهدی حائری(۵): دکتر چمران خیلی نترس بود.من از نظر شجاعت و نترسی ،مثل ایشان ندیدم...نکته جالب اینجا بود که یک چنین آدمی روزی به من گفت: ((آقای حائری; شما به آقای صدر خیلی نزدیک هستید; خواهش می کنم به ایشان بگوئید که اینقدر بی باک نباشد))!
پدر نیکولاتیفن (۶): امام صدر، یک انسان باورمند و مؤمن هستند،و در واقع ایمان به پروردگار،مبنای اصلی ایمان و باور ایشان به انسان را تشکیل می دهد، به ویژه انسانهای نیازمند،تهیدست و ستمدیده که از نظر ایشان باید مورد حمایت و مساعدت قرار گیرند،تا کرامت خویش را بازیابند و از تمامی حقوقی که حافظ و ضامن این کرامت است،بهره مند شوند.
ابراهیم یزدی(۷): امام موسی صدر ،نمونه برجسته ی یک روحانی عالم و آگاه به شرایط زمانی خود بود. او در سال دومی که در لبنان(صور) مستقر شد، با ماشین فولکسن کوچک خود، که به سختی قامت رشید او را در خود جای می داد،در لبنان،که ابعادش از بیروت تا مرز سوریه ۶۰ کیلومتر از شمال تا جنوب آن ۱۵۰کیلومتر است، یکصد هزار کیلومتر را می پیمود و به هر روستایی ،چه شیعه،چه سنی و چه مسیحی سر می زد و از نزدیک با مردم آشنا می شد و اطلاعات دست اول به دست می آورد.
بتول السادات لواسانی(۸): چیزی که در مورد آقای صدر بسیار ملموس بود،محبت بیش از حد مردم به ایشان بود. آقای صدر حقیقتا از مصادیق(( یعز من یشاء)) بودند. به نظر من، علت محبوبیت و عزت آقای صدر، اخلاص ایشان بود. تا کار انسان خالص و برای خدا نباشد، امکان ندارد چنین محبوبیتی و عزتی پیدا کند.
سَیِّد صادق طباطبایی: دایی جان همواره می گفتند: فقهاء ما نباید ببینند که رسول خدا(صلی الله علیه و آله)1400 سال پیش چه کردند ،آنها باید فکر کنند که اگر ایشان امروز می بودند،چه می کردند.
سَیِّد حسین شرف الدین(۹): چیزی که امام صدر مطرح می کرد،فکر واندیشه بود; هرچه نیز مطرح می کرد; تازگی داشت ;مردم چیزهای تازه ای می شنیدند. گویی خدایی که او معرفی می کرد ،خدای دیگری بود; اسلامی که او بیان می کرد;اسلام دیگری بود; تشیعی که او عرضه می کرد،تشیع دیگری بود.
غلامحسین ابراهیمی دینانی: در سفرم به لبنان مشاهده کردم که نحوه زندگی سنی تند و شیعه متعصب و مسیحی ارتدوکس در آنجا خیلی دیدنی است.برادرانه و خواهرانه با هم زندگی می کنند. من متوجه شدم که این محبت و اخوت و دوستیی که بین مردم این سرزمین برقرار است،اثر نفوذ و نَفَس امام موسی صدر است.آری!امام موسی صدر وارث علمای بزرگ ایران اسلامی در 14قرن تاریخ اسلام است که هر یک به هر سرزمینی رفتند،حامل پیامِ علم و دانش و محبت بودند.
((گفتار این بزرگواران درباره سیدموسی صدر از دو کتاب - اندیشه ی ربوده شده، جلد اول و کتاب عزت شیعه ، دفتر دوم- گردآوری شده است.))
(1)از دوستان علامه صدر و مراجع وقت شهر شیراز //(2)جانشین علامه صدر//(۳)-(۴) از روحانیون لبنانی
(۵)از دوستان علامه صدر//(۶)نماینده سفیر واتیکان در لبنان //(۷)وزیر امور خارجه دولت موقت// (۸)دختر آیةالله سید حسن لواسانی(ره)و از دوستان خانوادگی بیتِ علامه صدر// (۹) فرزند علامه شرف الدین عاملی (ره)صاحب کتاب المراجعات که علامه صدرجانشین ایشان در لبنان شد.
